Depozit, oylik ijara va jonse bir qarashda: Koreyada uy ijarasi qanday tuzilgan va jonse firibgarligidan qanday saqlanish mumkin

Koreyada xona ijaraga olish usuli boshqa mamlakatlardan ancha farq qiladi. Avval keyinchalik qaytarib olinadigan depozit toʻlaysiz, soʻng har oy ijara haqi toʻlaysiz. Talabalar va yangi kelgan ishchilarning koʻpchiligi oylik ijaraga xona oladi. Xarajatlar odatda toʻrt xil boʻladi.

• Depozit (보증금): shartnoma tuzishda uy egasiga omonat sifatida beriladigan pul. Ijara haqi qarzi yoki shikast boʻlmasa, koʻchib ketayotganingizda qaytariladi. Koʻpincha bir oylik ijara haqidan ancha katta boʻladi.
• Oylik ijara haqi (월세): har oy belgilangan kunda toʻlanadigan pul. Odatda bank oʻtkazmasi orqali toʻlanadi.
• Boshqaruv toʻlovi (관리비): bino tozaligi, umumiy joylar elektri, lift kabi binoga xizmat koʻrsatish xarajatlari. Unga nimalar kirishi har bir binoda har xil, shuning uchun roʻyxatini albatta soʻrang.
• Kommunal toʻlovlar: elektr, gaz (isitish va issiq suv) va suv toʻlovlari. Baʼzi joylarda suv yoki internet boshqaruv toʻloviga kiradi. Qishda gaz toʻlovi ancha oshadi.

Jonse va depozit firibgarligi qanday sodir boʻladi

Jonse (전세) — juda katta depozit toʻlab, oylik ijara haqi toʻlamaydigan usul. Shartnoma tugagach, uy egasi depozitning hammasini qaytarishi shart. Koreyaga yangi kelgan kishi uchun bu xavfli boʻlishi mumkin. Chunki summa juda katta, notanish mamlakatda uyning haqiqiy qiymatini tekshirish qiyin, uy egalari esa koʻpincha pulni keyingi ijarachini topgandan keyingina qaytaradi. Depozit firibgarligi oylik ijara xonalarida ham uchraydi. Koʻp uchraydigan turlari:

• Qarz va depozitlar uy narxidan koʻp: uy egasining bank qarzi (ipoteka, 근저당) va boshqa ijarachilarning depozitlari qoʻshilganda uy narxidan oshib ketadi. Uy auksionda sotilsa ham, depozitingizni qaytarishga pul yetmasligi mumkin.
• Soxta uy egasi: soxta shaxsni tasdiqlovchi hujjat ishlatadi yoki oʻzini uy egasining vakili qilib koʻrsatib, pulni oladi va gʻoyib boʻladi.
• Qoʻsh shartnoma: bitta xona bir necha kishi bilan shartnoma qilinadi yoki xonani oʻzi ijaraga olgan odam uni yana ijaraga berib, depozitni olib ketadi.
• Oʻsha kuni qarz olish yoki sotish: siz koʻchib kiradigan kun atrofida uy egasi yangi qarz oladi yoki uyni sotadi. Ijarachi himoyasi ertasi kundan boshlangani uchun yangi qarz depozitingizdan oldinga oʻtib ketishi mumkin.

Bunday belgilarni koʻrsangiz, toʻxtang

• Depozit uy narxiga deyarli teng.
• Uy egasi bilan uchrashib boʻlmaydi yoki u faqat boshqa odam orqali bogʻlanadi.
• Pulni mulk reyestrida (등기부등본) koʻrsatilgan uy egasidan boshqa odamning hisobiga yuborishni soʻrashadi.
• “Koʻrgani keladiganlar koʻp, hoziroq band qilish pulini (가계약금) yuboring” deb shoshiltirishadi.
• “Reyestrni koʻrish shart emas” deyishadi yoki hujjatlarni koʻrsatishmaydi.
• Narx atrofdagi oʻxshash xonalardan haddan tashqari arzon.

Shartnomadan koʻchib ketishgacha: depozitni himoya qilish tartibi

1. 1

   Roʻyxatdan oʻtgan koʻchmas mulk vositachisidan foydalaning

   Roʻyxatdan oʻtgan koʻchmas mulk vositachiligi idorasi (공인중개사사무소) xizmatidan foydalaning. Idora ichida vositachilik idorasining roʻyxatdan oʻtganlik guvohnomasi osib qoʻyilgan boʻlishi kerak. Idora nomi va vositachi ismi shartnomadagi bilan bir xilligini tekshiring.

2. 2

   Shartnoma kuni mulk reyestrini tekshiring

   Internet reyestr idorasida (인터넷등기소) mulk reyestrini (등기부등본) koʻring. Uni har kim kichik toʻlov evaziga koʻra oladi. Uy egasining ismini va ipoteka (근저당, qarz) bor-yoʻqligini tekshiring. Qarzlar va boshqa ijarachilarning depozitlarini qoʻshib, uy narxi bilan solishtiring.

3. 3

   Haqiqiy uy egasini tekshiring

   Shartnoma tuzayotgan odamning shaxsini tasdiqlovchi hujjati reyestrdagi uy egasi bilan bir xilligini tekshiring. Uning oʻrniga vakil kelsa, ishonchnoma va uy egasining muhr guvohnomasini (인감증명서) soʻrang.

4. 4

   Pulni faqat uy egasining oʻz hisobiga oʻtkazing

   Shartnoma pulini (계약금) va qolgan toʻlovni (잔금) faqat reyestrdagi uy egasi bilan bir xil nomdagi hisobga yuboring. Oʻtkazma yozuvlari va kvitansiyalarni yaxshilab saqlang.

5. 5

   Sana tasdigʻi muhrini oling va manzilni xabar qiling

   Shartnoma imzolangach, darhol aholiga xizmat koʻrsatish markazi (주민센터) yoki reyestr idorasida shartnomaga sana tasdigʻi muhrini (확정일자) qoʻydiring. Koʻchib kirgan kuni yangi manzilingizni xabar qiling. Xorijliklar uchun aholiga xizmat koʻrsatish markazi, immigratsiya idorasi yoki HiKorea orqali beriladigan yashash joyi oʻzgarishi haqidagi xabarnoma (체류지 변경신고) koʻchib kelganlik haqidagi xabarnoma (전입신고) bilan bir xil kuchga ega. Uyda haqiqatan yashab, manzil xabarnomasi va sana tasdigʻi muhriga birga ega boʻlsangiz, bu depozitingizni himoya qilishga yordam beradi. Bu himoya ertasi kundan boshlanadi.

6. 6

   Depozitni qaytarish kafolatini koʻrib chiqing

   Baʼzi davlat va xususiy kafolat tashkilotlari depozitni qaytarish kafolati (보증금 반환보증) xizmatini koʻrsatadi. Uy egasi depozitni qaytara olmasa, kafolat tashkiloti uni oʻrniga toʻlaydi. Shartlar va kafolat toʻlovi har xil, har qanday uy yoki ijarachi ham bunga qoʻshila olmaydi, shuning uchun shartnomadan oldin tekshiring.

1. 1

   Koʻchishdan oldin: oldindan xabar bering

   Shartnoma tugashidan ancha oldin uy egasiga xabar bering. Yozma iz qolishi uchun SMS yoki messenjer orqali yuborgan maʼqul.

2. 2

   Koʻchib ketish kuni: oxirgi toʻlovlarni hisob-kitob qiling

   Oxirgi kuni elektr, gaz va suv hisoblagichlarini tekshiring. Oxirgi boshqaruv toʻlovi va kommunal toʻlovlarni toʻlang, internetni uzing yoki yangi manzilga koʻchiring.

3. 3

   Koʻchib ketish kuni: xonani tekshirib, depozitni oling

   Uy egasi bilan birga xona holatini tekshiring va suratga olib qoʻying. Kalit yoki eshik qulfi kodini topshirishdan oldin depozitni qaytarib oling.

4. 4

   Depozit qaytarilmasa

   Koʻchib ketishdan oldin avval maslahat oling. Sudning ijara huquqini roʻyxatga olish toʻgʻrisidagi buyrugʻi (임차권등기명령) asosida roʻyxatga olish yakunlansa, koʻchib ketganingizdan keyin ham himoya saqlanib qoladi. Xorijliklar koʻchgandan keyin yashash joyi oʻzgarishi haqida ham xabar berishi kerak, shuning uchun qadamlar tartibini mutaxassis bilan birga belgilang.